Wiatraki na kartach ”Meßtischblatt”

Jadąc drogą z płyt betonowych w miejscowości Dzierzgonka, w którą skręcamy w lewo przed mostem obrotowym nad rzeką Dzierzgoń (jadąc od strony Wiśniewa czy Krzewska) - dojedziemy do miejsca gdzie zachowały się relikty wiatraka, który stał w tym miejscu. Miejsce niezwykle ciekawe, choćby z powodu samej lokalizacji w pobliżu jeziora Druzno a tym samym przy Rezerwacie przyrody „Jezioro Drużno”.
W prostej linii, niecałe 400 metrów od stosunkowo nowego dla obszaru jeziora jak i rezerwatu. Ponieważ niektóre z pozyskanych części zbiornika a przekształcone w poldery, zostały ponownie zalane pod koniec II wojny światowej oraz w latach 90 XX wieku (polder Nowe Dolno, który przylega od strony południowej do rezerwatu). Temat wiatraka właściwie sam „wypłynął” przy okazji kilkukrotnego już pojawienia się na forum użytkowników Facebooka.
Jeżeli chodzi o samą lokalizację „byłego” wiatraka, to właściwie możemy go uznać za rozwiązany
… ale jest jedno ale ?!
Na dawnych mapach niemieckich ”Meßtischblatt” , dotyczących części wschodniej ówczesnych Niemiec (Ostdeutschland),  gdzie na poszczególnych kartach możemy sobie porównywać poszczególne regiony od mniej więcej 1908 r. do 1946 r., mamy bardzo zróżnicowane oznaczenie dotyczące usytuowania wiatraków (różnego typu). Już samo oznaczenie "Entro. M." (a jest ich całe mnóstwo ) czyli Entwässerungsmühle, co można tłumaczyć jako młyn lub wiatrak odwadniający, nastręcza pewnych kłopotów.
Wszystko to dotyczy (w zasadzie) kategorii wiatraków czy także tzw. pomp odwadniających.
Jeżeli jeszcze na terenie ówczesnych Żuław Wiślanych (myślę tu o przełomie XIX i  XX wieku, kiedy jeszcze było ich całkiem sporo), oznaczano właśnie wiatraki odwadniające/czerpakowe, to już później „przepisując” te mapy, kartografowie nie koniecznie nanosili właściwe oznaczenia.
Co prawda wiatraki odwadniające/czerpakowe już od 1840 roku zaczęto zastępować przepompowniami parowym, które były bardziej wydajne i uniezależnione od warunków pogodowych, ale to nie miało specjalnie znaczenia na mapach.
Symbole/oznaczenia wiatraków były różnorodne, niekoniecznie pasujące do faktycznego stanu w rzeczywistości. Wiedząc o trzech pozostałościach dawnych przepompowni parowych (Markusy, Różany i Różewo), już samo oznaczenie tych miejsc jest nieco „dziwne”. Z pewnością w tych miejscach znajdowały się pierwotnie zwykłe wiatraki czerpakowe, które później zastąpiono przepompowniami parowymi.
I tak w Markusach, oprócz oznaczenia słów „Entro. M.”, brak jest symbolu, w Różanach do słów „Entro. M.”, dochodzi jeszcze oznaczenie młyna/wiatraka odwadniającego, to już w Różewie (koło Kmiecina), oprócz słów „Entro. M.”, dochodzi całkiem inny symbol.
Przy oznaczeniu wiatraka, który znajdował się w Dzierzgonce (Sorgenort), mamy oznaczenie przy słowach „Entro. M.” -  turbiny wietrznej/silnika wiatrowego. Co do pełnionej funkcji wiatraka, kiedy jeszcze stał majestatycznie nad rzeką Sorga, dzisiaj Dzierzgoń – potrzeba jeszcze odpowiedniej kwerendy w źródłach.

Zdjęcia:

  1. Okolice Dzierzgonki na mapie z: http://igrek.amzp.pl
      z ciekawym napisem Gnadenmühle - Łaskawy Młyn (cokolwiek to znaczy),
      na niespełna czterech km kwadratowych, mamy wykazane 9 pozycji z wiatrakami.
  2. Mapy. Położenie wiatraka w Dzierzgonce na karcie ”Meßtischblatt”: http://igrek.amzp.pl
      – w kółku pozostałości wiatraka, strzałka pokazuje położenie drugiego wiatraka;
      oraz współczesny obraz z: https://www.google.com – strzałka pokazuje położenie pozostałości
      wiatraka, czerwona kropka – położenie drugiego wiatraka (śladów niestety brak).
      Czerwone obrysy, to kilometr kwadratowy.
  3. Różewo (Rosenort), oznakowanie przepompowni parowej: http://igrek.amzp.pl
  4. Markusy (Markushof), oznakowanie przepompowni parowej w Markusach: http://igrek.amzp.pl
  5. Wikrowo (Kl. Wickerau), specyficzne oznakowanie wiatraka na budynku: http://igrek.amzp.pl
  6. Różany (Alt Rosengart), oznakowanie przepompowni parowej w Różanach: http://igrek.amzp.pl
  7. Piktogramy oznaczeń wiatraków na dawnych mapach (te odszukane),
      brak niektórych nazw niemieckich.
  8. Zdjęcie lotnicze okolic Dzierzgonki, strzałka pokazuje usytuowanie pozostałości po wiatraku:
      http://rzgw.gda.pl/.../dzierzgon.../150723-IMG_1751.jpg
  9. Zdjęcie nieistniejącego wiatraka z Dzierzgonki (Sorgenort): 
      http://www.marienburg.pl/viewtopic.php?t=1421 
10. Domy nad rzeką Dzierzgoń (Sorge):
      https://www.facebook.com/photo/?fbid=488795291281815&set=pcb.488795524615125
11. Pozostałości wiatraka w Dzierzgonce, zdj. Marcin Koszyński:
      https://www.facebook.com/photo/?fbid=10229122687041617&set=pcb.10229122676401351

Zapraszamy do Galerii https://www.przewodnikelblag.pl/pl/gallery/16/

...z Elbląga za horyzont