Z Żuławami Wiślanymi jest odwieczny problem. Wszystko jest uzależnione w jakim kontekście o nich mówimy. Już sama nazwa Żuławy, pojawia się dopiero w momencie inkorporacji tych terenów w 1454 roku przez Kazimierza Jagiellończyka. Wcześniej Krzyżacy mieli w zasadzie ustalony podział administracyjny Żuław, co prawda pod nazwą Werder, ale chodzi oczywiście o ten sam teren.
Najważniejszy przekaz, bo kartograficzny otrzymaliśmy dzięki szwedzkiemu kartografowi Olaus Joannes Gotho. Jej opracowanie powstało podczas najazdu wojsk szwedzkich w 1626 roku a sama mapa wydana w Amsterdamie przez Joannesa Janssoniusa w 1641 roku.
Mapa do pobrania tu:

https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/155150/edition/157460/content
Kolejny, jeszcze chyba ważniejszy przekaz to mapa Żuław wydana w Elblągu w 1753 roku a sporządzona przez Johanna Friedricha Enderscha.
Mapa do pobrania tu:

https://kpbc.umk.pl/dlibra/publication/155547/edition/157615/content
Możemy się oczywiście spierać o to, która mapa jest lepsza, dokładniejsza czy też najlepiej oddaje granice Żuław Wiślanych. To wszystko i tak jest bez znaczenia, bowiem późniejsze podziały polityczno-administracyjne nie uwzględniały wcale obszaru Żuław.
Po co to wszystko piszę ?
Otóż z racji naszych przewodnickich profesji, wypada znać choćby współczesny i aktualny  zasięg Żuław Wiślanych. Nie mówimy tu o schematach, którymi posługują się chociażby Wody Polskie a w zasadzie Regionalne Zarządy Gospodarki Wodnej. Chociaż ogólny zarys jest zgodny z obszarem żuławskim, o którym chcemy napisać.
W zasadzie do tej pory większość przewodników turystycznych bazowała (i bazuje nadal) na podziale regionalizacji fizykogeograficznej autorstwa prof. Jerzego Kondrackiego. J. Kondracki już w latach 1946-47 zaczął zgłaszać pierwsze swoje propozycje zmian podziału regionalnego Polski. W późniejszych latach wielokrotnie były one modyfikowane. W 1965 roku w artykule J. Kondrackiego wprowadzono ujednolicone cyfrowe kodowanie jednostek regionalnych. Trzy lata później podsumowując etap prac nad regionalizacją, załączając też stosowną mapę powoduje, że nazwy regionów będą stosowane przez wiele następnych lat.
Największym problemem u J. Kondrackiego jest (właściwie była) mało dokładna skala 1:500 000. Ciężko określić zakres wytyczonych granic na obszarze Żuław Wiślanych, przez co niektórzy dość swobodnie interpretowali ich przebieg. Tu przyznaję, że sam miałem kłopoty próbując wyrysować ją dokładnie. Zakres Żuław według J. Kondrackiego:

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/4e/Mezoregiony_Kondrackiego.png
Już w 1977 roku powstaje książkowe opracowanie J. Kondrackiego wraz z opisem mezoregionów i mapą o nieco innej numeracji części mezoregionów i drobnymi zmianami.
Od tego czasu wiele się zmieniło, nowoczesny sposób prowadzenia pomiarów i badań wymusił wręcz powstanie ogólnopolskiej akcji weryfikacji i uszczegółowienia podziału regionalnego Polski, którą przeprowadzono w latach 2016-2017.
Zostaje zainicjowana społeczna i spontaniczna inicjatywa szerszych konsultacji przebiegu granic. Pozytywny oddźwięk sporego środowiska naukowego geografów Polski pozwala na utworzenie nieformalnej grupy działającej wspólnie dla osiągnięcia zamierzonego celu.
Grupie ponad dwudziestu naukowców przewodzi prof. dr hab. Jerzy Solon z Zakładu Geoekologii i Klimatologii, Zespół Systemów Informacji Geograficznej i Kartografii w Instytucie Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. S. Leszczyckiego PAN w Warszawie (w zespole tym pracuje także Andrzej Richling, który wraz z J. Kondrackim w 1994 roku, wydaje mapę regionów fizycznogeograficznych w Atlasie Rzeczypospolitej Polskiej. Powstała ona na bazie mapy z 1977 roku).
W stosunkowo krótkim czasie opracowano i opublikowano nowe granice regionów geograficznych.
O nowej regionalizacji można przeczytać w czasopiśmie „Geographia Polonica”. Opublikowany tam w 2018 roku artykuł przedstawia podział Polski na mezoregiony w skali 1:50 000 (poprzedni podział wykonany był w skali 1:500 000). Cały artykuł jest w języku angielskim,   ale można znaleźć w necie opisy po polsku. Zresztą w 2021 roku, przy współpracy pięćdziesięciu autorów, wydano na zlecenie Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska książkę „Regionalna geografia fizyczna Polski”, zawierającą ponad sześćset stron. Warto tu zaznaczyć, że w porównaniu z poprzednią regionalizacją fizycznogeograficzną Polski liczba mezoregionów wzrosła z 316 do 344. Doprecyzowane zostały linie  granic mezoregionów oraz makroregionów.
Wyniki zaktualizowanej regionalizacji fizycznogeograficznej Polski dostępne są w serwisie mapowym Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska oraz w pliku GIS.
Mapa do pobrania tu: https://geoserwis.gdos.gov.pl/mapy/
Przeglądając mapę, z prawej strony mamy legendę: zamykamy zaznaczone foldery, zaznaczamy folder „Inne dane środowiskowe”, a następnie warstwę „Mezoregiony fizycznogeograficzne”.
Oczywiście musimy cały czas operować „plusem”, „minusem” oraz „łapką” z lewej strony.
Teraz możemy już perfekcyjnie przeglądać doskonale oznaczony obszar Żuław Wiślanych.
Aktualną mapę Żuław Wiślanych, którą wyrysowałem oparłem na podstawie: https://mapy.geoportal.gov.pl/imap/Imgp_2.html?gpmap=gp0

Cóż więcej pisać ?
My wszyscy idziemy z postępem czasu, nowoczesności, nowych wyzwań. Skoro powstało nowe opracowanie, bardziej szczegółowe, na podstawie najnowszych zdobyczy techniki – stosujmy je i używajmy zgodnie z zasadą przekazywania przez przewodników turystycznych rzetelnej i sprawdzonej wiedzy.

Zapraszamy do Galerii zdjęć:

https://www.przewodnikelblag.pl/pl/gallery/13/

...z Elbląga za horyzont